باش بەت>>مەدەنىيەت>>ئۆرپ-ئادەت
كىيىم – كېچەك بىر مىللەت مەدەنىيىتىنىڭ ئەسلىمىسى
مەنبەسى:خەلق تورى |تەھرىر:پەزىلەت ئارسلان | يوللانغان ۋاقىت:2013-11-18 14:38:34


  بۇ ئىككى يىلدا ئەتراپىمدىكى نۇرغۇن ئۇيغۇر خانىم – قىزلىرىنىڭ ھىجابلىنىۋالغانلىقىنى ھېس قىلدىم. يېقىندا ئىچكىرىدىكى كاماندىروپكىدىن قايتىشىمدا، ھىجابلىنىۋالغان بىر ئايال بىلەن بىر ئايروپىلانغا چىقىپ قاپتىمەن، ئايرودۇرۇمنىڭ بىخەتەرلىك تەكشۈرۈشىدىن ئۆتكەندە، ھېلىقى ئايال كۆپ ئاۋارە بولدى، بۇ ماڭا 2010 – يىلى شاڭخەي دۇنيا كۆرگەزمىسىنى كۆرۈشكە بارغان چاغدىكى بىر ئىشنى ئەسلەتتى.

تارىختا ئوتتۇرا ئاسىيا ۋە غەربىي ئاسىيادىكى بەزى دۆلەتلەرنىڭ مەدەنىيىتى شىنجاڭ مەدەنىيىتىگە بەلگىلىك تەسىر كۆرسەتكەن، شۇڭا مەن بۇ دۆلەتلەرنىڭ دۇنيا كۆرمەزمىسى سارىيىغا قويۇلغان بۇيۇملىرىغا ئالاھىدە دىققەت قىلدىم. قايسى كۆرگەزمە سارىيى ئىكەنلىكى ئېسىمدە يوق، ئېسىل ئايالچە ئاياغ كىيىمگە كۆزۈم چۈشتى. بۇ ئاياغ كىيىم قەدىمچە قونجىسىغا خىرۇستال قويۇلغان ئاياغ ئىدى. يېنىمدىكى بىرەيلەن خۇرسىنغان ھالدا مۇنداق دېدى: بۇ ئەرەب دۆلەتلىرىدە ئاياللار يۈزىنى يېپىپ يۈرىدىغان بولغاچقا، ئۇلار گۈزەللىككە بولغان ئىنتىلىشىنى ئاياغ كىيىمى بىلەن نامايان قىلىشقا مەجبۇر بولغان گەپ. 2012 – يىل 12 – ئاينىڭ 3 – كۈنى نەشر قىلىنغان ‹‹سۇمۇرغ پاسونى›› ژۇرنىلىدا مۇنداق بىر ماقالىنى كۆردۈم: ئەرەب تاراتقۇلىرىنىڭ خەۋىرىگە قارىغاندا، ئاياللار ھەر يىلى ‹‹پۇتىنى بېزەش››كە نۇرغۇن پۇل خەجلەيدىكەن. شۇڭا ‹‹پۇت بېزەش›› دۇكانلىرى كۆپىيىپ كەتكەن. ئەرەب جەمئىيىتىدە يالاڭئاياغ يۈرۈش چەكلەنمەيدۇ، بۇ ئوتتۇرا شەرقنىڭ جۇغراپىيە، ھاۋارايى ئالاھىدىلىكى بىلەن مۇناسىۋەتلىك. ئەرەبلەر قۇملۇق ياكى دېڭىز بويىدا ياشايدۇ، ئەگەر پۇتىنى يۆگىۋالسا، ئىسسىق ھاۋادا پۇت تېرىسى ئاسانلا ياللۇغلىنىپ قالىدۇ. ئوتتۇرا شەرق سوتسىيالوگلىرىنىڭ تەھلىل قىلىشىچە، ئەرەب ئاياللىرى يۈزىنى ئورىۋالغاچقا، ئۇلار كىشىلەر دىققەت قىلمايدىغان پۇتى بىلەن گۈزەللىكىنى نامايان قىلىشقا مەجبۇر بولغان.

 مەن بۇ دۆلەتلەرگە بېرىپ باقمىغان بولساممۇ، نۆۋەتتىكى يەتكۈزۈلگەن ئۇچۇرلاردىن ئۇلارنىڭ پەن – تېخنىكىلىشىش سەۋىيەسىنىڭ توغرىلىقىغا قاراپ، بۇ يازما بايانلارنىڭ چىن ئىكەنلىكىگە ئىشەنمەي تۇرالمايمەن؛ ئۇنىڭ ئۈستىگە كاللامدا بىر دۆلەت نېمە ئۈچۈن بىر ئايالچە ئاياغ كىيىمنى دۇنيا كۆرگەزمىسىگە قويغاندۇ؟ دېگەن سوئال تۇغۇلدى.

 بىر رايون، بىر مىللەتنىڭ كىيىم – كېچىكىنىڭ شەكىللىنىشى بىر مىللەتنىڭ ياشاش شارائىتى، تەبىئىي مۇھىتى، ئىشلەپچىقىرىش ۋە تۇرمۇشى بىلەن زىچ مۇناسىۋەتلىك. قانداق ماتېرىيال ئىشلىتىش، قانداق كېسىش – تىكىش مەسىلىسىدە ھەر قانداق مىللەت ئۆز يېرىنىڭ ئەھۋالىغا قاراپ ئىش تۇتقان. ئسسىق بەلباغ ئورمانلىقىدا ياشايدىغان كىشىگە ئېكسموسلارنىڭ تيۇلېن تېرىسىدىن تىكىلگەن كىيىمنى كىيگۈزۈپ قويساق قانداق بولار؟. ئىنسانىيەت جەمئىيىتى ئۇزاق تەرەققىيات مۇساپىسى جەريانىدىن كېيىن، كىيىم – كېچەك بىر رايون، بىر مىللەت مەدەنىيىتىنىڭ بەلگىسىگە ئايلاندى، ئەرەب يەكتىكى، شوتلاندىيە يوپكىسى، ھىندىستان سارىسى، ياپونىيە كىمونوسى، زاڭزۇلارنىڭ ئورىما كىيىمى، دەيزۇلارنىڭ تار يوپكىسى، قازاقلارنىڭ پەيلىك بۆكى، ئۇيغۇرلارنىڭ ئەتلىسى ئېسىل مەدەنىيەت مىراسى ھېسابلىنىدۇ. ئۇنىڭ ئۈستىگە مەيلى قايسى مىللەت بولۇشىدىن قەتئىينەزەر مەدەنىيەت مىراسى ھەمىشە ئاياللارنىڭ كىيىم – كېچەكلىرىدە ئەڭ تولۇق، ئەڭ گۈزەل، ئەڭ نادىر ئەكس ئېتىدۇ. رېئال تۇرمۇشىمىزدا ئەنئەنىۋى كىيىنگەن ئاياللارنى كۆپ ئۇچراتمىساقمۇ، بىراق ئايالچە كىيىم – كېچەكلەر بىر مىللەت كىيىم – كېچەك مەدەنىيىتىنىڭ گۈزەل بەلگىسى ھېسابلىنىدۇ. ئىشىنىمەنكى، دۇنيادا ھەر قانداق بىر مىللەت بۇ گۈزەل ئەسلىمىلەردىن ئاسانلىقچە ۋاز كەچمەيدۇ ياكى ئىنكار قىلمايدۇ. بايرام ۋە كاتتا يىغىلىشلار بۇ ئەسلىمىلەرنى نامايان قىلىدىغان ئەڭ ياخشى ۋاسىتە. شىنجاڭدىكى مىللەتلەرنىڭ كىيىم – كېچىكى شىنجاڭنىڭ تاغ، قۇملۇق، چۆللۈك، بوستانلىق ۋە شىنجاڭنىڭ مەدەنىيەت ئالاھىدىلىكى، مىللەت گېنىدىن ئايرىلالمايدۇ.

ئالدىنقىسى
كېيىنكىسى
مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر
يەنە قىزىق نۇقتا
يەنە ئاۋات سۈرەتلىك خەۋەرلەر
يەنە تەنتەربىيە
يەنە پەن-تېخنىكا
يەنە غەلىتە ئىشلار
يەنە كوچا پاراڭلىرى
يەنە ساغلاملىق